Nutri-Score to pięciostopniowa etykieta wartości odżywczej, w której litera A oznacza najwyższą jakość odżywczą, a litera E najniższą. Kolory – od ciemnozielonego po czerwony – pozwalają szybko porównać produkty w obrębie tej samej kategorii. W artykule wyjaśniamy, skąd pochodzi ten system, jak go czytać i na co zwracać uwagę.
Nutri-Score – co to jest i skąd pochodzi?
To uproszczone oznaczenie wartości odżywczej umieszczane na przedniej części opakowania. Stworzyli je francuscy naukowcy z zespołu ds. Badań nad Epidemiologią Żywienia (EREN) pod kierownictwem Serge’a Hercberga. W pracach brały udział także Agencja ds. Żywności, Środowiska, Bezpieczeństwa i Higieny Pracy (ANSES) oraz Rada ds. Zdrowia Publicznego (HCSP).
Po raz pierwszy system zastosowano we Francji w 2017 roku. Nadzór nad nim sprawuje Narodowa Agencja Zdrowia Publicznego (Santé Publique France), podległa francuskiemu Ministerstwu Zdrowia. Logo ma postać pięciostopniowej skali barw, a jego właścicielem jest ta sama agencja. Znak jest zarejestrowany w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), więc producenci muszą przestrzegać zasad użytkowania.
Kolejne kraje przyjmowały system dobrowolnie – Belgia w 2018 roku, Szwajcaria w 2019, Niemcy i Luksemburg w 2020, a Holandia w 2021. Hiszpania poparła to rozwiązanie, ale nie wprowadziła krajowych przepisów. Polska do 2026 roku nie sformalizowała stosowania oznaczenia i nie notyfikowała żadnego aktu prawnego w tej sprawie.
Gdzie produkt ma to oznaczenie?
Nutri-Score pojawia się tylko na produktach z obowiązkową informacją o wartości odżywczej. Nie stosuje się go do żywności medycznej specjalnego przeznaczenia, artykułów dla niemowląt i małych dzieci ani żywności dla osób chorych. Nie znajdziemy go też na produktach bez etykiety, takich jak warzywa czy owoce sprzedawane luzem. Obecność oznaczenia zależy wyłącznie od decyzji producenta lub sieci handlowej.
Jak liczy się wynik oceny?
Obliczenia opierają się na zawartości składników w 100 g lub 100 ml produktu. Dzięki stałej jednostce można porównywać artykuły z tej samej kategorii bez dodatkowego przeliczania porcji. Podstawę metody stanowi koncepcja opracowana w 2005 roku przez profesora Mike’a Raynera.
Najpierw system przyznaje punkty za składniki, które warto ograniczać. Do tej grupy zalicza się:
- wysoką wartość energetyczną,
- cukry proste,
- nasycone kwasy tłuszczowe,
- sód pochodzący z soli.
Składniki negatywne otrzymują od 0 do 10 punktów. Z kolei składniki korzystne – owoce, warzywa, orzechy, rośliny strączkowe, błonnik pokarmowy i białko – ocenia się w zakresie od 0 do 5 punktów. Dodatkowo uwzględnia się obecność oleju rzepakowego, oleju z orzechów włoskich i oliwy.
Wynik końcowy powstaje po odjęciu sumy punktów za składniki pozytywne od sumy punktów za składniki negatywne. Całkowita punktacja mieści się w przedziale od -15 do +40 punktów.
Całkowity wynik oceny = suma punktów za składniki negatywne – suma punktów za składniki pozytywne
Przykładowo niskotłuszczowy jogurt, który ma 1 punkt za składniki niekorzystne i 2 punkty za składniki korzystne, uzyskuje wynik -1. Taki rezultat oznacza klasę A. Aktualny model obliczeniowy pochodzi z aktualizacji z 31 grudnia 2023 r. Warto też wiedzieć, że dla serów, tłuszczów i napojów obowiązują odrębne zasady liczenia.
Jak czytać klasy od A do E?
Po wyliczeniu punktów produkt trafia do jednej z pięciu klas. Ciemnozielona litera A i jasnozielona B to wybory o wyższej wartości odżywczej. Żółta C oznacza wynik pośredni, a pomarańczowa D oraz czerwona E wskazują na większą zawartość składników, które należy ograniczać.
| Klasa | Zakres punktów | Kolor | Wskazówka |
| A | od -15 do -1 | ciemnozielony | produkty o wysokiej wartości odżywczej |
| B | od 0 do 2 | jasnozielony | dobre wybory |
| C | od 3 do 10 | żółty | wynik pośredni |
| D | od 11 do 18 | pomarańczowy | produkty z większą ilością składników do ograniczenia |
| E | od 19 do +40 | czerwony | produkty, które warto jeść rzadziej lub w mniejszych ilościach |
Kolor nie jest absolutną oceną zdrowotności. Zielona etykieta nie gwarantuje, że produkt można jeść bez umiaru, a czerwona nie oznacza całkowitego zakazu. System został pomyślany do porównań w obrębie tej samej grupy, na przykład między różnymi rodzajami płatków śniadaniowych.
Jakie ograniczenia ma ten system?
Choć system bywa przedstawiany jako pomoc dla konsumentów, Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) nie zatwierdził go jako oświadczenia zdrowotnego. Światowa Organizacja Zdrowia i Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem dostrzegają korzyści z prostych oznaczeń, ale nie rekomendują jednego konkretnego rozwiązania.
Co pomija algorytm?
W obliczeniach nie uwzględnia się bezpośrednio witamin, substancji bioaktywnych, przeciwutleniaczy, pochodzenia białka ani rodzaju błonnika pokarmowego. Nie bierze się pod uwagę dodatków do żywności, takich jak konserwanty czy sztuczne barwniki. To powoduje, że niektóre produkty naturalne wypadają gorzej niż artykuły wysoko przetworzone.
Na przykład soki naturalne często otrzymują klasę C, podczas gdy gazowane napoje słodzone słodzikiem potrafią dostać klasę B. Podobnie oliwa bywa oceniana na C, chociaż w wielu zaleceniach jest wartościowym źródłem tłuszczu. System nie rozróżnia też produktów oznaczonych jako Chroniona Nazwa Pochodzenia, Chronione Oznaczenie Geograficzne czy Gwarantowana Tradycyjna Specjalność.
Ocena dotyczy 100 g lub 100 ml, a nie typowej porcji. W efekcie zielone oznaczenie na pizzy, makaronie czy ryżu może sugerować niską kaloryczność, chociaż faktycznie zjadana porcja bywa znacznie większa. Włoskie Towarzystwo Nauk o Żywności i Żywieniu zwracało uwagę, że kolor zielony może zachęcać do zwiększania spożycia produktów o dobrej ocenie.
Kontrowersje wokół systemu
W polskim raporcie eksperckim aż 80% specjalistów stwierdziło, że wybieranie wyłącznie produktów z najwyższą oceną nie gwarantuje zbilansowanej diety. 59% ankietowanych opowiedziało się za modyfikacją algorytmu, a tylko 6,7% uznało, że system można wdrożyć bez zmian.
W listopadzie 2021 roku włoski urząd antymonopolowy wszczął pięć dochodzeń związanych z używaniem Nutri-Score na froncie opakowań. Zwrócono uwagę, że etykieta może być błędnie postrzegana jako bezwzględna ocena zdrowotności, bez uwzględnienia całości diety i stylu życia. Podobne zastrzeżenia zgłaszały też organizacje branżowe z Polski.
Holenderscy badacze wykazali, że większość publikacji o skuteczności tego oznaczenia pochodzi od osób powiązanych z instytutem EREN, który je opracował. Analiza z 2023 roku wykazała ponadto niezgodność nowego algorytmu z holenderskimi krajowymi wytycznymi dietetycznymi. Portugalia wstrzymała wdrażanie systemu, ponieważ produkty z klasami A i B często nie spełniały jej krajowych limitów cukru i soli.
Jak korzystać z oznaczenia podczas zakupów?
Największa korzyść pojawia się przy porównywaniu produktów z tej samej kategorii. Wybierając między dwoma jogurtami owocowymi, musli czy sosami, kolorowa skala pozwala szybko wskazać wariant z lepszym wynikiem punktowym. To wygodne uzupełnienie dla tradycyjnej tabeli wartości odżywczej.
Nie ma sensu zestawiać ze sobą artykułów z różnych grup. Płatki śniadaniowe z klasą A nie są automatycznie lepszym wyborem niż oliwa z klasą C, bo każdy produkt pełni inną rolę w jadłospisie. Należy również zwrócić uwagę, że oznaczenie nie zastępuje pełnej listy składników ani informacji o stopniu przetworzenia.
Osoby z chorobami dietozależnymi, a także sportowcy czy kobiety w ciąży, powinny traktować Nutri-Score wyłącznie jako wskazówkę. Decyzję o codziennym jadłospisie lepiej oprzeć na indywidualnych zaleceniach specjalisty, uwzględniających zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym jest Nutri-Score i jaką ma skalę?
To uproszczona etykieta żywieniowa z pięciostopniową skalą liter A–E i kolorami od ciemnozielonego do czerwonego, gdzie A oznacza najlepszą jakość odżywczą, a E najgorszą.
Skąd pochodzi system Nutri-Score i kto go opracował?
System opracowali francuscy naukowcy z zespołu EREN pod kierownictwem Serge’a Hercberga, a nadzór nad nim sprawuje francuska agencja Santé Publique France.
Na jakich produktach można znaleźć oznaczenie Nutri-Score?
Pojawia się ono na produktach posiadających obowiązkową informację o wartości odżywczej, a jego użycie zależy od decyzji producenta; nie stosuje się go do żywności specjalnego przeznaczenia ani produktów sprzedawanych luzem.
Jak wyliczany jest wynik Nutri-Score?
Ocena bazuje na zawartości składników w 100 g lub 100 ml: punkty za składniki niekorzystne (0–10) minus punkty za korzystne (0–5), co daje wynik od -15 do +40.
Co oznaczają poszczególne klasy A–E?
A i B (zielone odcienie) wskazują na lepszą wartość odżywczą, C to wynik pośredni, a D i E (pomarańczowy i czerwony) sugerują wyższą zawartość składników, które warto ograniczać.
Jakie ograniczenia ma algorytm Nutri-Score?
Nie uwzględnia on witamin, związków bioaktywnych, dodatków ani pochodzenia białka, co może powodować nieadekwatne oceny niektórych produktów.
Czy zielone oznaczenie oznacza, że można jeść produkt bez ograniczeń?
Nie; kolor ma charakter porównawczy i nie upoważnia do nieograniczonego spożycia, ponieważ ocena dotyczy 100 g/ml, a nie typowej porcji.
Jak najlepiej korzystać z Nutri-Score podczas zakupów?
Największą wartość ma przy porównywaniu produktów z tej samej kategorii; nie zastępuje pełnej analizy składu ani porad specjalisty dla osób z potrzebami dietetycznymi.
